Kun je kanker oplopen?

Wetenschappers hebben ontdekt dat infecties – die worden veroorzaakt door virussen, bacteriën of parasieten – bepaalde kankersoorten kunnen veroorzaken.

Begin jaren zeventig deed dr. Harald zur Hausen op een wetenschappelijk congres in Key Biscayne (Florida) een zeer ongebruikelijke theorie uit de doeken: het humaan papillomavirus (HPV), dat genitale wratten kan veroorzaken, zou ook baarmoederhalskanker veroorzaken. Niemand geloofde hem. Maar Zur Hausen was vastberaden de ziekte, waaraan wereldwijd jaarlijks bijna 300.000 vrouwen sterven, te doorgronden. Er bestaan veel stammen van HPV – sommige relatief onschuldig en andere zeer agressief. Daarom duurde het nog tot 1984, na de moleculaire analyse van duizenden wratten, tot Zur Hausen een doorbraak bereikte. Hij trof slechts twee stammen van het virus – HPV 16 en 18 – aan in 70 procent van de gevallen van baarmoederhalskanker.

Inmiddels is er een vaccin dat beschermt tegen het virus. In Nederland krijgen alle meisjes van 12 jaar sinds kort een oproep om de prik te komen halen.

 

In 1984 stond dr. Barry Marshall in zijn laboratorium. Hij droeg zijn witte jas en zei: ‘Proost,’ waarna hij een glas met een heldere vloeistof leegdronk. Het zag er vrij onschuldig uit, maar deze cocktail bevatte 100 miljoen Helicobacter pylori (H. pylori) bacteriën. Marshall was ervan overtuigd dat H. pylori gastritis veroorzaakt, een maagslijmvliesontsteking, evenals maagzweren en, uiteindelijk, maagkanker. Omdat de medische wereld weigerde in zijn theorie te geloven, nam Marshall uit frustratie de ongebruikelijke stap zichzelf als proefpersoon te nemen. Op dat moment was men er nog van overtuigd dat gastritis en maagzweren het gevolg waren van stress en slechte voeding.

 

Zoals hij had voorspeld, kreeg Marshall gastritis. Daarna genas hij zichzelf met antibiotica. Tien jaar later keurde de Amerikaanse gezondheidsdienst antibiotica goed als geneesmiddel voor maagzweren, en verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie H. pylori tot een kankerverwekker. Volgens Marshall zou het een goed begin zijn om nu al standaard te testen op H. pylori bij medische onderzoeken. ‘Bijvoorbeeld bij veertigers, wanneer die hun schildklier of cholesterol laten testen,’ zegt hij. Een snelle behandeling met antibiotica zou net zo standaard kunnen worden, zegt hij. Bovendien zou een vroege ontdekking en behandeling van een H. pylori-infectie tot gevolg hebben dat ‘er nooit meer maagkanker voorkomt’.

 

Hans Krueger, gevestigd in Canada en medeauteur van het recent verschenen boek HPV and Other Infectious Agents in Cancer, denkt dat onderzoek naar kanker en infectie mogelijk miljoenen levens kan redden. ‘Het is een complex gegeven, maar onze kennis groeit met de dag,’ zegt hij.

Lees meer over onderzoeken naar kanker in de editie van oktober 2010