De laatste dikke regendruppels van een onweersbui spetteren neer. Maar ondanks de regen kunnen tachtig gretige kinderen van vier tot veertien zich niet langer inhouden. Ze zijn hier voor hun wekelijkse Play Soccer-sessie en stromen het zompige speelveld op in de township Alexandra, iets ten noorden van Johannesburg. De vrijwilligers die de kinderen coachen zijn meestal maar iets ouder dan de oudste deelnemende kinderen. Ze plaatsen rode en gele pionnen tussen de plassen.

Neo Malema, een stevige 16-jarige jongen met een brede glimlach, komt onmiddellijk in actie met zijn coachgroepje. Binnen een paar minuten heeft hij iedereen in een kring om zich heen staan. Vandaag, vertelt hij, is het thema hiv/aids en hoe het virus van de een naar de ander gaat, net als de voetbal. Hij bijt op zijn lip in opperste concentratie, legt de bal op een pion en schopt hem hoog de lucht in. Weg met de regen! Weg met die wolken! Weg met alles dat het leven somber maakt!

‘Kom op jongens!’ roept hij. ‘Wij hebben alles in ons om winnaars te zijn!’ De bal valt neer op het veld maar wordt direct weer weggeschoten in een waas van schoenen en blote voeten. Play Soccer South Africa is weer begonnen.

Afbeelding afkomstig van http://www.playsoccer-nonprofit.org/

De laatste tien jaar maakt dit opmerkelijke project gebruik van voetbal om kansarme jongeren in zes Afrikaanse landen, waaronder Zuid-Afrika, te bereiken en ze middels coachingsessies de basis van taalvaardigheid, rekenen, gezond leven en sociale thema’s te leren. Door deze jonge mensen leiderschapsvaardigheden bij te brengen, hoopt men dat ze beter in staat zullen zijn zichzelf en hun gemeenschap van de armoede te bevrijden.

Vanaf haar plekje bovenop een net voetballen bij de zijlijn vertelt de 26-jarige directeur van het programma, Sibulele ‘Sibu’ Sibaca, dat de organisatie is gesticht door de New Yorkse Judy McPherson. Zij had jaren voor UNICEF gewerkt en raakte geïnspireerd door de levenslessen die haar zoon leerde op en naast het voetbalveld. Judy stichtte Play Soccer Nonprofit International (PSNI) in 1999 in de VS, en in Ghana introduceerde ze het initiatief in 2001. Toen er sponsors uit het bedrijfsleven kwamen die voor het basismateriaal (shirts, ballen, pionnen) zorgden, breidde het project zich ook uit naar andere Afrikaanse landen, met als eerste Zuid-Afrika in 2003, in samenwerking met UNICEF en het Zuid-Afrikaanse ministerie van Onderwijs. Vandaag de dag zijn er projecten in Alexandra, Tembisa en zeven andere plekken rond Johannesburg, die elk zo’n 200 kinderen bereiken.

‘Ik weet hoe belangrijk het is voor een kind dat anderen je zien staan, in je geloven, tijd in je investeren en je inspireren,’ zegt Sibu, die haar beide ouders aan aids verloor voor ze achttien jaar oud was. ‘Ik vind het fijn dat ik met behulp van sport kinderen zoals deze die hier vandaag spelen, voor kan lichten.’

De spelers variëren van onstuimige vierjarigen, die zich zo hard op de glibberige bal storten dat ze uitglijden, tot coole veertienjarigen die radslagen maken als ze scoren. Bijna de helft van de groep bestaat uit meisjes. Een ervan rent rond op roze glitterslippers.

De programma’s van Play Soccer bereiken de kinderen via campagnes in crèches, scholen, weeshuizen en buurtcentra. Op de inschrijfdag worden kinderen die zich het eerst aanmelden het eerst aangenomen, waarbij de gelukkigen beloven het volledige programma (48 weken van wekelijkse sessies van twee uur) te voltooien. De meisjes worden gecoacht door Thumeka Mabayi, een rustige, beheerste vijftienjarige in zakelijk aandoende zwarte sportschoenen. ‘Ze zien mij een beetje als hun grote zus,’ zegt ze, terwijl ze de slipper-prinses van haar schoeisel bevrijdt. ‘Ik ben aardig, maar ze weten ook dat ze naar me moeten luisteren.’ Thumeka en Neo zijn, net als alle Play Soccer-coaches, zorgvuldig geselecteerd als potentiële leiders toen ze zelf het programma doorliepen. Beiden zeggen dat het hun leven heeft veranderd.

Thumeka woont bij haar werkloze astmatische vader, thuiswerkende moeder, vier broers en zussen tussen de twee en 22 jaar oud en een achtjarige neef. Haar oudste broer onderhoudt iedereen, maar is onlangs ernstig mishandeld en kan nu niet werken.

‘Vroeger had ik al mijn frustraties afgereageerd,’ zegt ze eerlijk. ‘Ik ben heel opvliegend. Maar op Play Soccer heb ik zelfbeheersing geleerd. En het coachen van de kleintjes heeft me zelfvertrouwen en geduld gegeven. Ze respecteren me en kijken naar me op, maar ik heb ook veel van hen geleerd. Onder andere hoe belangrijk het is om te luisteren, te ondersteunen en te onderhandelen. Ik kan nu beter met problemen omgaan, en daardoor kan mijn familie er ook beter mee omgaan.’

‘Play Soccer is mijn rots in de branding,’ zegt Neo plechtig, terwijl hij in het gras zit. ‘Ik was een ongeleid projectiel. Ik had geen respect voor mezelf en voor anderen.’ Toen Neo’s ouders uit elkaar gingen lieten ze hem en zijn kleine zusje achter bij hun grootmoeder, een thuiswerker. Op school gooide Neo er met de pet naar.

‘Maar afgelopen maart hoorde ik over dit project, waar je gratis mag voetballen, met coaches en goed materiaal, en ik ben gek op voetbal! Ze leren je hier voetbaltechnieken, maar ook andere dingen, zoals bewustwording rond aids, gelijkheid tussen man en vrouw, lichaamsverzorging en zelfs mondhygiëne, maar het voelt niet als leren. En je krijgt een gezonde snack.’

Neo deed het derde schooljaar opnieuw en slaagde. ‘Mijn oma was zo blij,’ glimlacht hij. ‘Ze geloofde wel in mij, maar was toch bezorgd. Play Soccer heeft me echt veranderd.’

In plaats van na school naar huis te slenteren en tv te kijken, of kattenkwaad uit te halen met vrienden, deed Neo nu zijn huiswerk en de vaat. Hij las boeken, waartoe zijn coaches hem hadden aangemoedigd. ‘Zij gaven me een zetje in de goede richting. Voor het eerst wilde ik iets van mijn leven maken, en zij lieten me zien dat ik het kon als ik zelfdiscipline had.’ Tegenwoordig speelt Neo in het eerste team van zijn school.

Ondersteund door een klein team van volwassen deeltijd-coördinatoren (die een kleine vergoeding krijgen), behandelen Neo en Thumeka iedere sessie een nieuw thema. Op dit moment verbeelden de enthousiaste teams op het veld het immuunsysteem van het lichaam, dat een invasie van hiv afslaat. ‘Moet je kijken hoe graag ze controle willen krijgen over de wedstrijd!’ glundert Neo.

Elke sessie van twee uur begint met een warming-up en het klaarzetten van het materiaal. Daarna gaan de kinderen in een ‘leerkring’ zitten om gezondheid of een sociaal thema te bespreken. Naderhand evalueren ze wat ze hebben geleerd. Vandaag discussiëren ze over de beste manier om jezelf tegen aids te wapenen: afzien van seks tot je toe bent aan een verantwoordelijke relatie, trouw zijn, studeren, je lichaam sterk houden met sport en gezond voedsel. ‘Een goede keeper is net zoiets als een condoom, toch?’ grijnst Neo.

‘Voetbal is concreet,’ zegt hij later, terwijl Sibu hem afzet bij het keurige huisje van zijn oma. ‘En het kan je leven veranderen.’

Dit punt wordt later deze maand nog eens onderstreept, als de blik van de hele wereld is gericht op het WK voetbal in Zuid-Afrika. Een belangrijk officieel FIFA wereldcupevenement, het Football for Hope Festival, wordt gehouden op ditzelfde veld in Johannesburg. Naast nationale sterrenteams, spelen er 31 elftallen van jonge, onbekende helden uit kansarme delen van de wereld. Ze spelen tegen elkaar en tegen de Play Soccer-kinderen uit Alexandra, in wat Sibu enthousiast omschrijft als een ‘miniwereldcup’.

Maar in deze wedstrijden wint iedereen, welk team er ook scoort, zegt ze. Play Soccer zelf is ook winnaar: FIFA is van plan twintig Football for Hope-voetbalcentra in Zuid-Afrika te bouwen als blijvend aandenken aan het wereldcuptoernooi. Er zal er ook een in Alexandra komen.

Zoals bijna elke Play Soccer coach of speler hoopt Neo later carrière te maken in de voetbalwereld, als coach of als manager. ‘Of beter nog: als speler! Bij Play Soccer heb ik geleerd dat alles mogelijk is,’ zegt hij.

Afgelopen december was Neo een van de acht spelers uit Alexandra die werd geselecteerd voor een minitoernooi in Kaapstad, waar het eerste Football for Hope-centrum van 2010 werd geopend. Hij ging voor het eerst van zijn leven met het vliegtuig.

‘Toen we opstegen was ik bang en hield ik mijn ogen dicht,’ herinnert hij zich. ‘Maar toen deed ik ze weer open en zag ik voor het eerst hoe klein de wereld eigenlijk is. En ik vloog er hoog boven. En ik wist dat ik nog hoger kon komen. Play Soccer heeft me de vaardigheden gegeven om een beter leven voor mezelf te creëren.’