Ze lijden onder geweld of sterven zelfs voor de eer van de familie. We moeten een eind maken aan dergelijke barbaarse toestanden en vrouwen die in angst leven helpen.

 

6 februari 2011, Oberlandgarten, Berlijn. Een grote groep mensen met bloemen komt samen bij een stenen gedenkteken bij een bushalte in het Tempelhof-district in de Duitse hoofdstad. Ze doen dat jaarlijks, al zes jaar. Op 7 februari 2005 werd hier de 23-jarige moeder Hatun Sürücü neergeschoten.  Maar dit was geen ‘gewone’ moord: het gebeurde uit eerwraak.

 

Eerwraak en eergerelateerd geweld waarbij meisjes (en soms jongens) worden ‘gestraft’ omdat ze tegen de regels ingaan van de familie, de cultuur of een stam – meestal gaat het om een gedwongen huwelijk – vormen een groot probleem in Europa.
In 2009 rapporteerde een vooraanstaand comité van de Raad van Europa dat ‘in de afgelopen twintig jaar eergerelateerde misdaden in Europa steeds algemener zijn geworden.’ Moord uit eerwraak is extra schokkend omdat het altijd met voorbedachten rade gebeurt. ‘Het kan nooit worden verklaard als een tragische misdaad in een opwelling,’ aldus de Britse advocaat Nazir Afzal, een specialist in eerwraakzaken. ‘In werkelijkheid is het zo dat een hele familie, inclusief de moeder en de zussen, rond de tafel gaat zitten en gezamenlijk besluit dat een dochter of een echtgenote moet worden gedood of gestraft. Alle details worden besproken: de moordenaar aangewezen, waar en hoe ze gedood moet worden en hoe men van het lichaam denkt af te komen.’
 

In 2005 dacht de 23-jarige Hatun Sürücü dat ze eindelijk vrij was. In 1999 was ze samen met haar zoontje Çan ontsnapt uit een gewelddadig huwelijk – door haar familie gedwongen – in Istanbul met een veel oudere, volle neef. Terug in Berlijn ging ze naar een opvanghuis voor alleenstaande moeders. Inmiddels had ze haar eigen appartement waar ze met haar zoon woonde. Hatun was een knappe vrouw met pikzwart haar en een innemende glimlach. Een hoofddoek droeg ze niet en ze droeg de kleren die ze zelf leuk vond. Soms ging ze naar de bioscoop of een dancing – iets wat Europese vrouwen vanzelfsprekend vinden, maar haar traditionele soennitische Koerdische familie dacht daar heel anders over.

 

Haar ouders waren in de jaren zeventig uit Anatolië naar Duitsland gekomen. Haar vader voedde zijn kinderen strikt religieus op en dus vielen harde woorden toen Hatun voor een westerse leefstijl wilde kiezen. Toch had ze het gevoel dat het tot een verzoening ging komen tussen haar en haar familie toen haar jongste broer Ayhan bij haar thuis langskwam. Hij vroeg haar een stukje met hem te wandelen. Onderweg eiste Ayhan dat ze ‘haar zonden zou afzweren en haar levensstijl zou opgeven als ze wilde dat het weer goed kwam tussen haar en de familie.’ Door weg te lopen uit haar huwelijk, vriendjes te hebben en moderne kleding te dragen, had ze ‘de eer van haar familie besmeurd.’ Toen ze niet op zijn eisen inging, haalde hij een 7.65mm-pistool tevoorschijn en vuurde drie schoten af op het gezicht van zijn zus. Hatun was dood voordat ze de grond raakte. Later verklaarde Ayhan tegen zijn 18-jarige vriendin dat hij in geen jaren zo goed geslapen had, nu zijn zus dood was. Ayhan kreeg negen jaar gevangenisstraf, waarvan hij de helft erop heeft zitten, maar twee van zijn broers werden vrijgesproken van medeplichtigheid. Ze kwamen triomfantelijk de rechtbank uit terwijl ze het V-teken maakten en verkondigden dat ze feest gingen vieren. In 2007, toen een hogere rechtbank de vrijspraak herriep, zaten beide broers in Turkije.
 

De strijd tegen eerwraak wordt op drie manieren gevoerd: door bescherming, door vervolging en door te proberen de manier van denken binnen de gemeenschappen waarin het voorkomt te veranderen. Veiligheid is uiterst belangrijk voor meisjes die zijn gevlucht. Opvanghuizen verschijnen overal in Europa. ‘We schatten dat er tussen 1996 en 2009 in Duitsland 88 eerwraakmoorden hebben plaatsgevonden,’ zegt Eva. Ze leidt een opvangcentrum in Berlijn. Ongeveer zeventig procent van de meisjes die naar het centrum komen – sommige nog maar dertien jaar oud – begint na een paar weken of maanden een nieuw leven op te bouwen met behulp van een multiraciaal team van sociaal werkers, een psycholoog en een onderwijsspecialist.
En de overige dertig procent? ‘Sommige meisjes gaan weer naar huis omdat ze uit een hechte familie komen en ze, hoewel er vervelende dingen gebeuren, niet zonder hun zussen kunnen,’ legt Eva uit. ‘Andere zijn doodsbang dat hun zussen het slachtoffer zullen worden van het feit dat zij weggelopen zijn. Het vergt veel moed om een nieuw leven te beginnen op een plek waar je niemand kent, vooral als je nooit onafhankelijk hebt leren leven.’

Ook politici beginnen de ernst van het probleem in te zien. Dit jaar staat een conventie over het voorkomen van geweld tegen vrouwen, met een speciale vermelding van aan eerwraak gerelateerde zaken, hoog op de agenda van de Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa. ‘We moeten een duidelijk signaal afgeven dat deze misdaden niet thuishoren in een democratische maatschappij,’ aldus José Mendes Bota, de Portugese voorzitter van de commissie voor gelijke rechten voor mannen en vrouwen van de Vergadering. ‘Deze barbarij moet worden uitgewist.’

Onlangs is een documentaire uitgebracht over de moord op Hatun Sürücü, ‘Two Sides of the Moon: The Tragic Honor Killing of Hatun Sürücü’. Een Duitse film ‘Die Fremde’ (When We Leave), voor een deel gebaseerd op haar verhaal, won de LUX Filmprijs 2010 van het Europees Parlement.
 

Lees het hele artikel in onze mei-editie.