Ik drijf muisstil in de Kealakekuabaai van het Big Island van Hawaï en kan de vissen op het koraal horen knabbelen. Het klinkt als schuurpapier op steen.  Keala kekua (‘het pad naar God’ in oud Hawaïaans) is een van de mooiste plekjes ter wereld. Hier begin ik mijn onderzoek naar een ecologische ramp die zich aan het voltrekken is: de verdwijning van het koraal.

Ik daal dieper af in het heldere, warme water en zie hoe een blauwe papegaaivis aan een stuk citroengeel koraal (Porites lobata) knabbelt. Enkele roodstaartdoktervissen doen zich tegoed aan algen. Voor de kust zwemt een school van ongeveer 60 felgele doktervissen en in een ondiepe inham ligt een witpuntrifhaai te slapen.

Samen met de zee-egels zijn deze vissen de onderhoudslieden van het rif. Ze schrapen de algen weg en eten poliepen; diertjes van een paar millimeter die vaak in kolonies leven en formaties van kalksteen bouwen, de zogenaamde koraalriffen. Poliepen leiden een eenvoudig leven: ze nemen kalk en kooldioxide op uit het water en bouwen daarmee een gezamenlijk, uitwendig kalkskelet, bovenop het skelet van overleden poliepen uit dezelfde kolonie. ’s Nachts steken ze hun tentakeltjes uit om plankton te vangen, waarmee ze zich voeden. Hun kleuren worden veroorzaakt door symbiotische algen die in hun lichaam leven. Deze eencellige organismen voeren fotosynthese uit; onder invloed van zonlicht zetten zij kooldioxide om in zuurstof, dat nodig is om de poliepen in leven te houden. Zo geven zij aan het koraal de energie die het nodig heeft voor zijn groei.

Beelden van het koraal bij Kealakekua

Er zijn zo’n 6000 soorten koraal bekend. Plaatselijk vormen ze grote kolonies, banken en riffen. Het bekendste is ongetwijfeld het 2300 kilometer lange Groot Barrièrerif voor de kust van Australië. Wereldwijd vormen de koraalriffen het grootste, meest gevarieerde ecosysteem. Er leven miljoenen dieren; minstens 25 procent van alle vissoorten. Deze onderwaterwereld is zo weelderig dat ze ook wel het regenwoud van de oceaan wordt genoemd. Maar zoals de regenwouden op het land in gevaar zijn, is ook onder het wateroppervlak niet alles in orde. De helft van alle riffen is al verdwenen en de rest zou halverwege deze eeuw uitgestorven kunnen zijn. Hertshoorn- en elandkoraal, de alleroudste koraalsoorten, staan inmiddels op de lijst van bedreigde soorten.

Als de riffen verdwijnen, verliezen we een bron van schoonheid en biodiversiteit. En dat niet alleen. Wat we nog meer kwijtraken is een onderwaterbuffer die tijdens orkanen de golven breekt, een kweekplaats voor vissen die miljarden mensen op de wereld voeden en 200 miljoen banen in de visindustrie verschaft, een leverancier van planten en dieren die worden gebruikt bij de behandeling van kanker, aids en andere ziekten, en een belangrijke inkomstenbron (het toerisme in het Caribische gebied levert naar schatting jaarlijks 75 miljard euro op).

Ik vlieg naar Californië voor een ontmoeting met Nancy Knowlton en haar man Jeremy Jackson, twee wetenschappers die zich inzetten voor het behoud van de koraalriffen. ‘Als we broeikasgassen in de atmosfeer blijven pompen, onze watervoorraden verontreinigen en door blijven gaan met overbevissen, stevenen we af op een milieuramp,’ zegt Knowlton in haar kantoor aan het Scripps Institution of Oceanography in La Jolla.

Jennifer Smith, assistent-professor aan het Scripps Instituut, was de eerste die de vieze laag bij het Big Island van Hawaï ontdekte. Zij probeert een ramp af te wenden door manieren te zoeken voor algenbestrijding. In een ambitieus project dat ze vorig jaar startte voor de kust van Curaçao, sloten duikers 20 meter lange stukken door algen geteisterd rif af met ronde netten. Papegaaivissen, doktervissen en zee-egels werden ingevoerd om de zeebodem schoon te maken. ‘De papegaaivissen kochten we van plaatselijke vissers, die ze anders doden en ze voor een dollar per pond op de markt verkopen,’ zegt Smith.
 

De BBC bespreekt het gevaar van consumptie van koraalvissen (Engelstalig)

In Key Largo (Florida) zijn onderzoekers bezig met een andere veelbelovende poging koraalbedden te redden: door ze opnieuw te zaaien. Wetenschappers en studenten zijn hier om getuige te zijn van het jaarlijkse kuitschieten van het koraal, dat twee of drie dagen na de laatste volle maan in de zomer plaatsvindt.

Bij zonsondergang varen ze uit en rond middernacht komen ze aan bij het rif, waar het wonderlijke schouwspel plaatsvindt. Uit het kalkskelet van iedere poliep schieten hom en kuit, waardoor de omringende zee een melkwitte kleur krijgt. Duikers (soms vergezeld door duizenden hongerige vissen) verzamelen bevruchte eieren, halen deze uit het water en doen ze in verzameltanks.

‘Het is een magisch schouwspel,’ zegt Tali Vardi, student in koraalrif-ecologie. ‘De synchroniciteit van al deze schepsels die weten dat het nú het moment is om hun voortplantingscellen los te laten. Het is een waar spektakel van de natuur.’ De onderzoekers sorteren de kuit op soort, een klus die de hele nacht in beslag kan nemen. Deze babykoralen worden naar een laboratorium gebracht voor onderzoek, andere kunnen worden opgekweekt en later op het rif worden uitgezet.

Een wonderlijk schouwspel: het massaal kuitschieten van een koraalrif

Dit is een deel van het artikel "Toestand koraalrif: niet zo briljant". Voor het volledige artikel, zie het Februarinummer van Reader's Digest. Filmbeelden afkomstig van YouTube.