De oprichters van Google, Sergey Brin en Larry Page, ontwikkelden de zoekmachine in 1998 als aio’s aan Stanford University, Californië. Tien jaar later, en ongeveer twintigduizend werknemers verder, werken bij Google de beste jongetjes van de klas (en een paar meisjes) die in kleine teams ingewikkelde, technische problemen oplossen en de vele diensten van het bedrijf optimaliseren. 

 

De olijke kleuren van het logo, de vrolijke klank van ‘Goegol’, de campus­sfeer, de oprichters die steevast op oude gympies, in jeans en T-shirt met opdruk congressen toespreken: om Google hangt al jaren een sfeer van vrijheid, blijheid. En als het dan ook nog eens fors investeert in nieuwe bronnen van energie, voor een open en gratis internet pleit en initiatieven in de Derde Wereld steunt, wordt het wel erg moeilijk het bedrijf iets kwalijk te nemen. Google lijkt het officieuze bedrijfsmotto, ‘Don’t Be Evil’ (‘Wees niet slecht’), zeer serieus te nemen. Het heeft zich knap in de markt weten te positioneren als een soort publieke dienst die het beste met de mensheid voorheeft. Die mensheid gelooft in Google: ongeveer negentig procent van de Google-gebruikers wereldwijd is meer dan tevreden. In haast elk westers land wordt Google al jaren gekroond als het beste, sterkste en ­favoriete merk. Toch groeit de laatste tijd de kritiek.

 

Met de ongebreidelde groei van Google-toepassingen op internet kan geen internetter nog om het bedrijf heen, ook al zou hij of zij willen. En hoe mooi die Google-producten ook zijn, hoe bijzonder de bedrijfscultuur ook is, de laatste tijd wordt steeds duidelijker dat Google óók een grote en machtige multinational is geworden. Want Google is niet alleen de populairste zoekmachine ter wereld, met een marktaandeel van zo’n zestig procent (in Nederland vijfennegentig procent), het is ook, en misschien wel voorál, het grootste online advertentiebedrijf ter wereld.

 

Met de wijze waarop het omgaat met de gegevens van zijn gebruikers, zoekt het bedrijf meer en meer de grenzen van de privacywetgeving op. ‘Als je alle informatie combineert die Google van gebruikers verzamelt, dan ontstaat een redelijk compleet beeld,’ zegt internetjurist Christiaan Alberdingk Thijm over de applicaties en technologieën die Google nu al tot zijn beschikking heeft. Met Google Desktop, bijvoorbeeld, heeft Google inzicht in de documenten, e-mails, muziek en foto’s van een gebruiker. De Google Calendar laat zien wanneer en wat voor afspraken hij heeft. Op Google Orkut geeft hij zijn sociale netwerk bloot. En dan zijn er ook nog de ‘gewone’ diensten als de zoekmachine en Gmail, waarvan de gegevens verzameld, opgeslagen en geanalyseerd worden. Google zegt deze gegevens te gebruiken om de zoekresultaten te optimaliseren. Hoe meer het bedrijf weet van het gedrag van mensen op het internet, hoe meer op maat gesneden informatie het kan aanbieden.

 

‘Hoe meer mensen Google gebruiken, hoe krachtiger de zoekmachine wordt.’ Filosoof Jos de Mul werkt in zijn kamer aan de Erasmus Universiteit Rotterdam aan de laatste hoofdstukken van zijn nieuwe boek Het Database Delirium, waarin hij de impact van databases als Google op onze cultuur bespreekt. De Mul legt uit dat sommige diensten of producten zo populair kunnen worden dat ze een kracht op zichzelf worden.

 

Door alle gegevens die gebruikers vrijwillig aan Google afstaan, kan het bedrijf de gebruiker beter van dienst zijn. Door te analyseren hoe mensen zoeken, naar wat voor filmpjes ze kijken, welke advertenties ze interessant vinden en waar ze op doorzoeken, kan het bedrijf tegelijk ook de advertenties beter op de gewoontes van de gebruikers afstemmen. Wat advertentieafdelingen van grote bedrijven doorgaans bakken vol geld kostte – marktonderzoek doen, specifieke doelgroepen vinden, toegang tot de woonkamer van de klant vinden, et cetera – is voor Google een fluitje van een cent.