De schoolbellen luiden weer, het nieuwe schooljaar is begonnen. Voor de 13-jarige Mandy van Galen betekent dit het begin van het tweede jaar aan het Minkema College in Woerden. Ze volgt het vmbo-TL, de theoretische leerweg, en voelt zich als een vis in het water op de regioschool. ‘Ik was hier meteen op m’n gemak. De leraren zijn aardig en de lessen goed georganiseerd.’ Als onderdeel van de zogenaamde belangstellingslessen – leerlingen kunnen een vak kiezen dat ze leuk vinden – volgt ze ook dansklassen. ‘Die zijn professioneler dan op mijn dansschool!’

Ook de 14-jarige Rover Heijnen heeft het goed naar z’n zin op het Minkema College. ‘Ik zit in een leuke klas en voel me veilig hier.’ Over het onderwijs is hij eveneens positief. ‘Ik ben met Engels en Nederlands flink vooruitgegaan,’ aldus de jonge Vleutenaar.

Zes van de tien leerlingen in Nederland gaan na het basisonderwijs naar het vmbo. Dat zijn jaarlijks ruim honderdduizend leerlingen die op tal van vmbo-scholen in het land terechtkomen. Het vmbo-onderwijs kreeg in de afgelopen jaren dikwijls de nodige kritiek te verduren. De samenvoeging van mavo en vbo – tien jaar geleden – zou hebben geleid tot grote anonieme leerfabrieken met veel allochtone achterstandsleerlingen en een hoog percentage uitvallers. Het zou er gevaarlijk zijn en de kwaliteit van het onderwijs zou bovendien matig zijn. Geen prettig vooruitzicht voor ouders en niet te vergeten de leerlingen zelf. Maar is het geschetste beeld wel terecht?

Opgeblazen

Sjoerd Slagter, voorzitter van de VO-raad, de sectororganisatie voor het voortgezet onderwijs, stelt dat er door negatieve berichtgeving veel misverstanden zijn ontstaan over het vmbo. Incidenten op vmbo’s worden vaak opgeblazen. ‘In de directe omgeving van de school – denk aan ouders, het bedrijfsleven en vervolgopleidingen – is men juist erg positief,’ aldus Slagter. ‘Vmbo-scholen zijn innovatief en ondernemend, zetten in op onderwijs dat zo goed mogelijk aansluit bij de leerling, en leggen actief contact met de omgeving, het bedrijfsleven en de vervolgopleiding.’ Slagter betreurt het beeld dat vmbo minder is dan havo of vwo. ‘Vmbo onderwijst op een andere manier, meer praktijkgericht. Deze leerlingen vormen straks de ruggengraat van de economie.’

Ook Rob Immerzeel, vmbo-directeur onderbouw aan het Minkema College, vindt de negatieve publiciteit rondom vmbo-scholen dikwijls ongefundeerd. ‘Op de meeste vmbo’s gaat het hartstikke goed.’ Dat geldt zeker voor het Minkema College. De slagingspercentages van schooljaar 2007/2008 liggen voor de theoretische leerweg op 99 procent, voor de kaderberoepsgerichte leerweg op 96 procent en de basisberoepsgerichte leerweg op 93 procent. ‘Ik ben ontzettend trots op onze leerlingen,’ aldus Immerzeel. ‘Wij creëren weliswaar de voorwaarden voor goed onderwijs, maar het zijn de leerlingen die het moeten doen.’

Schoolverlaters

Veel negatieve berichtgeving over vmbo’s hangt volgens Immerzeel samen met een verkeerde weergave van de cijfers. ‘Soms heb je leerlingen die op het vmbo niet kunnen meekomen. Wij gaan dan op zoek naar een alternatief en zorgen voor plaatsing op een school met passend onderwijs. Zo’n leerling is vervolgens beter af en volgt dus nog gewoon onderwijs, maar wordt wel aangemerkt als een voortijdige schoolverlater.’

Dat heeft een reden. Een vmbo-diploma is geen startkwalificatie (dat wil zeggen, een diploma mbo niveau 2, een havo-diploma of een vwo-diploma). Om het percentage uitvallers tot een minimum te beperken, startte het ministerie van OCW in augustus 2008 met een vijfjarig experiment: een doorlopende leerlijn van het vmbo naar het mbo. In deze opzet wordt de bovenbouw van de vmbo-basisberoepsgerichte leerweg samengevoegd met mbo-niveau 2. Zo ontstaat er in nauwe samenwerking met ROC’s een nieuwe opleiding en hoeven leerlingen niet over te stappen. Ook hoeft er tussentijds geen vmbo-examen te worden afgelegd. Zo’n twintig scholen zijn in 2008 begonnen met deze proef, dit jaar zijn het er al bijna tachtig. Ook de VO-raad juicht het initiatief toe. Slagter: ‘Wij vinden dat alle scholen de mogelijkheid moeten hebben om op deze manier het onderwijs met het mbo te organiseren. En niet alleen de basisberoepsgerichte leerweg, maar ook de kaderberoepsgerichte en de theoretische leerweg.’

Een ander succesvol initiatief is het Vakcollege – praktijkgericht onderwijs waarbij techniek centraal staat. Dertien onderwijsinstellingen zijn vorig jaar gestart. ‘Dit schooljaar zijn het er al achtentwintig,’ vertelt Ria van der Steen, woordvoerder bij De Werkmaatschappij Het Vakcollege dat de vakcolleges begeleidt, ondersteunt en voorziet van leermiddelen. De samenwerking tussen vmbo, mbo en het lokale bedrijfsleven zorgt voor gerichte technische opleidingen, voorkomt schooluitval vanwege de doorlopende leerlijn – wel moet er tussentijds een vmbo-diploma worden behaald – en garandeert veel leerlingen na het afronden van de opleiding een baan bij een bedrijf in de omgeving. ‘Wij krijgen veel positieve reacties van scholen,’ vertelt Van der Steen. ‘Docenten vinden het vakcollege echt geweldig. Een schoolleider verwoordde laatst treffend zijn enthousiasme over de kwaliteit van de opleiding: “Als ze hun best niet doen, zet ik ze terug naar de havo.”’

Ook oud-directeur onderwijs van het Edison College in Apeldoorn, Ben Stoelinga, is vol lof over het vakcollege dat vorig jaar ook op zijn school van start ging. ‘Leerlingen die kiezen voor het vakcollege zijn gemotiveerder en leveren betere prestaties. We laten ze vanuit hun technische belangstelling kijken naar allerlei sectoren.’ In het eerste jaar bezoeken de leerlingen al vijftien bedrijven. Ze zien hoe het eraan toegaat op de werkvloer en krijgen een duidelijk beroepsbeeld. ‘Bedrijven werken ook dolgraag mee,’ zegt Stoelinga. ‘Ze bieden leerwerkplekken en stageplaatsen aan, regelen excursies en verzorgen gastlessen.’ De leerlingen op het Edison College zijn enthousiast. Stoelinga: ‘Ze scoren zelfs beter dan andere klassen en zijn minder vaak ziek.’