Rachida el Moussaoui (36) is internist in het AMC in Amsterdam. Die functie vereist een goed stel hersens, mensenkennis en een loodzware opleiding van 12 jaar. Ze vereist ook doorzettingsvermogen en daarvan heeft Rachida genoeg. Want 25 jaar geleden woonde ze nog in een afgelegen dorp in het Marokkaanse Rifgebergte. Haar enige vervoermiddel was het paard van opa. Ziekenhuizen en middelbare scholen waren ver weg.

Ze had dan ook geluk dat in haar dorp een schooltje werd geopend toen ze vijf was. Hoewel haar opa, die de scepter zwaaide over de familie, aanvankelijk niet wilde dat zijn kleindochter naar school ging, dacht haar moeder er anders over. Die zei: ‘Rachida gaat naar school! Punt uit.’

Rachida droomde er toen al van om arts te worden. Op haar tiende verhuisde ze met haar ouders naar Nederland. ‘Ik was dolgelukkig want ik wist dat ik in Nederland kon studeren,’ vertelt ze. Maar haar vader, beïnvloed door zijn conservatievere zussen, lag dwars toen ze na de middelbare school verder wilde. De universiteit, dát was nou weer een beetje te veel van het goede voor zijn dochter. ‘Gelukkig kon ik hem uitleggen hoe belangrijk onderwijs is in Nederland om een goed bestaan op te bouwen,’ aldus Rachida. ‘Achteraf is hij blij dat ik heb doorgezet. Hij is erg trots op wat ik heb bereikt.’

Pit!

Op dit moment wonen er ruim 165.000 vrouwen met de Marokkaanse nationaliteit in Nederland en 183.000 vrouwen met de Turkse. Uit onderzoek van E-Quality, kenniscentrum voor emancipatie, gezin en diversiteit, dat komende maand verschijnt, blijkt dat het aantal hoogopgeleide Turkse en Marokkaanse vrouwen in vijf jaar tijd bijna is verdubbeld. In 2007 startten 4200 Turkse en 4000 Marokkaanse vrouwen van de tweede generatie een hbo- of universitaire studie. In datzelfde jaar begonnen 223.000 autochtone vrouwen aan een studie op hetzelfde niveau.

Deze allochtone vrouwen blijven dus vooralsnog uitzonderingen. Dr. Aslan Zorlu is onderzoeker van migratievraagstukken aan de Universiteit van Amsterdam en zelf van Turkse afkomst. Hij deed een onderzoek waaruit bleek dat slechts 9 procent van de Marokkaanse en Turkse vrouwen een hoge functie (zoals arts, rechter of notaris) bekleedt in Nederland, afgezet tegen 36 procent autochtone vrouwen. Maar liefst 73 procent van de Turkse en Marokkaanse vrouwen is werkzaam in lagere functies zoals schoonmaakster en winkelbediende. Harde cijfers van het aantal vrouwen met een moslimachtergrond in Nederland zijn niet bekend. ‘Op geloof wordt niet geregistreerd,’ weet hij. ‘Wel kun je ervan uitgaan dat een groot deel van de Turkse en Marokkaanse vrouwen van origine moslim is.’

Uit het onderzoek van Zorlu blijken op het gebied van werk en opleiding duidelijke verschillen tussen de eerste en tweede generatie. Zo heeft slechts 27 procent van de eerste generatie een baan. Bij de tweede generatie ligt dit percentage op 61 procent. ‘De eerste generatie is heel laag opgeleid of nauwelijks geschoold,’ legt Zorlu uit. ‘Het opleidingsniveau van de tweede generatie ligt hoger, maar ze lopen nog wel achter bij hun Nederlandse leeftijdgenoten. De meesten volgen studies op hooguit mbo-niveau. Vermoedelijk missen de moslima’s een rolmodel. Daarbij mogen ze ook best kritisch naar zichzelf kijken. Wil je echt iets bereiken? Toon dan pit!’

De islam is in elk geval geen obstakel om als moslimvrouw ambitie te tonen, volgens Han Entzinger, socioloog en hoogleraar integratie- en migratiestudies aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam ‘In Turkije is het percentage hoogopgeleide vrouwen in topfuncties zelfs hoger dan dat van de autochtone vrouwen in Nederland,’ zegt hij. ‘Dat geldt voor meer islamitische landen, met uitzondering van de conservatievere landen zoals Iran en Saoedi-Arabië.’ In 2006 interviewde Entzinger zevenhonderd Turkse, Marokkaanse en Nederlandse jongeren. De resultaten verschenen twee jaar later in het boek De lat steeds hoger. Daaruit kwam een duidelijk verschil met tien jaar geleden naar voren. De integratie is weliswaar toegenomen, alleen de afstand tussen allochtonen en autochtonen is een stuk groter. Met name in cultureel opzicht. Entzinger: ‘Volgens mij ligt dat aan het politieke debat rondom integratie. De houding van de autochtone bevolking naar allochtonen is onvriendelijker geworden.’

Discriminatie?

In mei van dit jaar bracht het Bureau van de Europese Unie voor de Grondrechten (FRA) een rapport uit over discriminatie van moslims in de EU. Van de ondervraagde moslims werd 1 op de 3 in het afgelopen jaar geconfronteerd met discriminatie. Met name op de arbeidsmarkt. ‘Schrikbarend en onacceptabel,’ vindt Samira Bouchibti (39), journalist en Tweede Kamerlid voor de PvdA. ‘Ik heb er moeite mee dat de nadruk zo vaak wordt gelegd op het moslim zijn. Dat maakt het bijna onmogelijk om helemaal op te gaan in de Nederlandse cultuur. Als moslim moet je je voortdurend verantwoorden voor je afkomst en de daden van een ander, terwijl je in de eerste plaats gewoon mens bent met verlangens, ambitie en ideeën. Ik weiger vrouwen voor te stellen als moslima. Ik zeg toch ook niet “dit is Olga, een christen”? Lekker belangrijk!’

Al haar hele leven strijdt Bouchibti tegen discriminatie. In haar persoonlijke leven en als politica. Ze werd geboren in Marokko en verhuisde met haar ouders, broertjes en zusjes op 2-jarige leeftijd naar Haarlem. Bouchibti groeide op met de Koran in haar hand. ‘Het werd voor mij pas moeilijk toen ik naar een katholieke basisschool ging,’ vertelt ze. ‘Er zaten bijna alleen maar witte kinderen in mijn klas. Dan voel je je anders. En als je anders bent, word je gepest.’ Als klein kind wist Bouchibti weliswaar prima te laveren tussen de westerse wereld op school en haar oosterse wereld thuis. ‘Als kind ga je daar anders mee om,’ legt ze uit. ‘Je neemt veel in je op en doet gewoon mee met alles. Pas wanneer je ouder wordt, stoppen anderen je in een hokje. En moet je blijven uitleggen wie je bent, tot op de dag van vandaag.’