Het is de tijd van de feestdagen, en daarmee ook van de verplichte familiekiekjes. Onlangs werd bekend dat steeds meer mensen hun vakantiefoto’s laten retoucheren, en dat gaat verder dan een paar rode ogen zwart maken. Ongewenste vakantiekilo’s worden weggeveegd en donkere stapwallen worden netjes opgepoetst. In noodgevallen kan zelfs die charmante Pedro nog van het strandbedje worden weggegumd – hoef je dat thuis ook niet meer uit te leggen. Maar hoewel mensen er dus geen moeite mee hebben om hun eigen foto’s op te leuken, is er plotseling wél verontwaardiging ontstaan over het retoucheren van mode- en reclamefoto’s. Franse parlementariërs hebben onlangs een wetsvoorstel ingediend om ‘de volksgezondheid te bevorderen en consumenten te beschermen’. Gaan ze eindelijk die gevaarlijke nepmedicijnen aanpakken die je op internet kunt kopen? Eh, nee. De Franse overheid blijkt consumenten te willen gaan beschermen tegen gevaarlijke foto’s. De volksgezondheid schijnt in de knel te komen door het photoshoppen: het digitaal retoucheren van foto’s. Door een waarschuwende tekst bij advertenties te zetten, moet het onbereikbare schoonheids-ideaal worden bestreden. Met name jongeren zouden gevoelig zijn voor deze ‘nepwerkelijkheid’.

Het wetsvoorstel was nog niet ingediend of alle Nederlandse media doken er bovenop. Meteen werd er een onderzoek gehouden onder jonge meisjes, en die vonden natuurlijk massaal dat ze inderdaad gewaarschuwd moesten worden wanneer ze ‘geconfronteerd’ werden met gephotoshopte modellen. Maar temidden van de mediahype is iedereen een beetje voorbijgegaan aan de hamvraag: wordt er in de reclame- en modefotografie daadwerkelijk zóveel geretoucheerd dat dit een gevaar zou zijn voor de volksgezondheid? Feit is dat foto’s al worden bewerkt sinds de uitvinding van de fotografie. Vroeger met de hand, nu met de computer. Je dacht toch niet dat Marilyn Monroe er écht zo uitzag? Ook haar publiciteitsfoto’s waren mooi opgepoetst. De beroemde fotograaf Paul Huf heeft mij jaren geleden laten zien hoe hij zwartwitportretten corrigeerde met waterverf. De legendarische Man Ray manipuleerde zijn foto’s al in de jaren twintig. Verfraaien is letterlijk zo oud als de weg naar Rome. Klassieke schilders portretteerden hun opdrachtgevers meestal mooier dan ze waren. Marmeren beelden van veldheren zagen er krijgshaftiger uit dan de realiteit, maar dat was ook de bedoeling. Zoals het tegenwoordig de bedoeling is dat filmsterren van een cover afspatten, met een glanzende huid en parelwitte tanden.

En daarbij: digitale fotografie is veel scherper dan het menselijk oog; ieder oneffenheidje wordt uitvergroot. Dat ongewenste effect wordt met photoshop weer wat teruggedraaid. Een puistje wordt weggepoetst en een rimpel die opeens een krater lijkt, wordt verzacht. Dit doe je in feite zelf ook als je make-up gebruikt; daarmee retoucheer je je eigen gezicht, je maakt het net wat gladder, blozender en frisser. Wat is hier nu zo erg aan? Welnu: de bedreiging van de volksgezondheid zou erin zitten dat jonge meisjes gaan lijnen door de aanblik van modellen die digitaal verdund zouden zijn. Maar volgens mij kijken tienermeisjes helemaal niet naar Gisele Bündchen, ze kijken naar Hannah Montana. Hun helden staan in Tina en nietin Vogue. Ze willen lijken op die leuke Nienke uit Het Huis Anubis en zeker niet op Victoria Beckham. Soms lijkt het wel of de media jonge meisjes wíllen aanpraten dat ze onzeker moeten worden van modellen in dure modebladen die ze anders nooit zouden inkijken. Ook het beruchte anorexia-argument wordt altijd overal met de haren bijgesleept. En dat terwijl op de site van het gerespecteerde Trimbos-instituut, het nationale instituut voor geestelijke gezondheid en verslavingszorg, toch duidelijk staat te lezen dat het schoonheidsideaal geen directe aanleiding is voor het krijgen van anorexia nervosa. Dat het aantal anorexiapatienten de laatste vijftig jaar niet is toegenomen. Dat de veelbesproken ‘anorexia-epidemieën’ onder studentes, actrices of modellen niet op feiten berusten. En dat het geen westerse ziekte is maar overal ter wereld evenveel voorkomt. Dus ook in landen waar ze een heel ander schoonheidsideaal hebben, en waar ze nog nooit van photoshoppen hebben gehoord.

Dus iedereen moet er dan maar op los retoucheren? Natuurlijk niet. Modebladen en fabrikanten moeten goed in hun oren knopen dat ze niet moeten overdrijven met het digitaal bewerken van hun foto’s. Consumenten stellen prijs op eerlijke fotografie. Maar ze hebben ook recht op eerlijke voorlichting, dus de Franse parlementariërs moeten niet overdrijven met hun gezondheidsclaims. En daarbij: photoshoppen kan ook goed zijn voor het algehele gevoel van wel-bevinden. Zo kun je bijvoorbeeld met één muisklik je schoonmoeder van de kerstfoto’s verwijderen.